Böyle Gelmiş Ama Böyle Gitmez!

MahirWritingLeave a Comment

Böyle Gelmiş Ama Böyle Gitmez

“Böyle gelmiş, böyle gider.” diyenler için maymunlarla yapılmış bir deneyi anlatmak istiyorum. Muhtemelen çoğumuz biliyoruz ancak bir kez daha hatırlamakta fayda var. Çalışma , G. R. ’e ait. *

Kafese beş maymun koyarlar. Ortaya bir merdiven kurarlar. Kafesin tepesine de iple muz asarlar. Herhangi bir maymun merdivenleri çıkarak muzlara ulaşmak istediğinde, dışarıdan üzerine soğuk su sıkarlar. Sadece merdivenleri çıkmaya çalışan maymun değil, diğerleri de bu soğuk sudan nasibini alır.

Sonra maymunlardan biri dışarı alınıp, yerine yeni bir maymun konulur. Kafese yeni koyulan maymunun ilk yaptığı iş muzlara ulaşmak için merdivene tırmanmak olur. Fakat diğer dört maymun buna izin vermez ve yeni maymunu döverler.

Daha sonra ıslanmış maymunlardan biri daha başka yeni bir maymunla değiştirilir. Bu yeni maymun da merdivene yaptığı ilk atakta dayak yer. Bu ikinci yeni maymunu en şiddetli ve istekli döven sonradan kafese giren ilk maymundur.

Sonra ıslak maymunlardan üçüncüsü de değiştirilir. En yeni gelen maymun da muzlara ilk atağında cezalandırılır. Diğer dört maymundan ikisinin, en yeni gelen maymunu niye dövdükleri konusunda hiçbir fikirleri yoktur. Yine de şiddetle onu döverler.

Son olarak en başta ıslanan maymunların dördüncüsü ve beşincisi de yenileriyle değiştirilir. Tepelerinde bir salkım muz asılı olduğu halde artık hiçbiri merdivene yaklaşmamaktadırlar.

G.R Stephenson’ın maymunların korkuya karşı tepkisini ölçmek amacıyla yaptığı ”Maymun – Muz Deneyi” insanların davranışlarıyla ilgili önemli ipuçları sundu. Kafeste muzlara hiçbir maymun dokunmadı. Çünkü maymunlar için bunu yapmak kolaydı, onlar sadece bu davranışın devamlılığını sağladı. Yani onlar tıpkı şu an birçoğumuzun dediği gibi “böyle gelmiş, böyle gider” dedi.

***

Ülkemizde yaşananlara bakınca ve elim ayağım tutmaz hale gelince fark ettim ki bizi ne kadar korkaklaştırdıklarını. Sesimizi çıkaramaz hale getirdiler bizi. Çaresizce olanları izliyoruz. Hareketsizce. Çünkü ne dışarı çıkmaya ne hakkını aramaya kimsenin cesareti kalmadı. Bunu söylemek çok acı ama biz artık ölmekten korkuyoruz. Dışarı çıkınca ölmekten kaçıyoruz.

Öfkeliyim. Gülen yüzlerin katilleri tarafından yönetildiğim için. İnsanların hayatını hiçe sayanlarla aynı havayı soluduğum için. Umursuz, bencil ve çıkarcı insanların komşusu olduğum için.

Utanıyorum. Bu utancı nereye kadar götürürüm, bilmiyorum. Her yerimize bulaştırdıkları bu kanla ne kadar bu hareketsizlikle devam ederiz, bunu da bilmiyorum.

Ama şunu biliyorum ki, böyle gelmiş böyle gider sözünün artık değişmesi gerek. Ne kadar dövseler de bizi, o muzlara ulaşmanın bir yolunu bulmalıyız.. Vicdanımız yok olmadan, insanlığımızı yitirmeden..

 

*Stephenson, G. R. (1967). ( Cultural acquisition of a specific learned response among rhesus monkeys. In: Starek, D., , R., and Kuhn, H. J. (eds.), Progress in , Stuttgart: , pp. 279-288.)

 

About the Author

Mahir